Milito de Nikolaj Peremibeda

Mi ne tuj sukcesis renkontiĝi kun Nikolaj Miĥajloviĉ. Kiam mi frapis la pordegon de la domo en la strato Lenin en la vilaĝo Vikulovo (Tjumena provinco, Rusio), malfermis ĝin la mastrino – Ekaterina Jakovlevna. Nikolaj Miĥajloviĉ alveturis post kvaronhoro kaj tuj eniris en la konversacion. Dum nia interparolo, daŭrinta almenaŭ du horojn, li multfoje haltigis sin per la vortoj: “Nu sufiĉu, mi jam tro multe elparolis!” kaj emocie svingis la manon. Tamen poste rememoroj denove kaptis lin kaj li rakontis plu. Pri amikoj, kies juneco cindriĝis en tranĉeoj, pri frontaj itineroj kaj renkontiĝoj, pri tio kion li fordonis al tiu milito kaj kion ricevis de ĝi. La interparolo estis tre sincera, malsimila al kutimaj elpaŝoj dum laŭvicaj jubileoj. Iuj epizodoj povas ŝoki legantojn, sed mi rifuzis ideon ion forigi kaj glatigi. Antaŭ vi staras la Granda Patruja milito kiel spertis ĝin la siberia soldato Nikolaj Miĥajloviĉ Peremibeda.

La gepatroj
Mi naskiĝis en la vilaĝo Petrovo de Vikulova distrikto en 1922. Gepatroj de mia patro alveturis el Ukrainio, el Vinica provinco. Ankaŭ li post armea servo direktiĝis ĉi tien, sekvante sian patron. Por mi oni eĉ serĉis foje parencojn en Interreto, ja la familinomo estas sufiĉe rara, el la similaj oni povas renkonti nur Peremibedov. Oni diras, ke trovis ie en Soĉio. Nu, kiaj estas tiuj parencligoj mi certe ne scias.
Mia partino estis el la loka vilaĝo Gotoputovo, ŝi nomiĝis Anna Iosifovna. Ŝia antaŭedziniĝa familinomo estis Mickeviĉ, ŝi ankaŭ estis el transmigrantoj, ŝajnas el latvoj. Mia patro estis legoscia: legadis Biblion, povis skribi, havis bonan skribmanieron. La patrino estis senalfabeta.
La familio estis granda, ni vivtenis sin precipe per manĝaĵoj, produktitaj de ni. Ni havis du ĉevalojn, ankaŭ bovinon mi memoras. Poste ni eniris komunon. Tiam oni kolektigis la tutan brutaron. Kaj kio rezultiĝis? Brutoj ja bezonas priservadon, antaŭe ĉiu mem zorgis pri siaj, sed jen ĉio ŝanĝiĝis… Do kolektiĝis virinoj, reprenis ĉion reen kaj el tiu komuno rezultiĝis nenio. Poste aperis la kolĥozo je la nomo de Kirov. La patro ne deziris aniĝi, sed la patrino aniĝis mem – ŝi estis riskema virino. Poste la patro mortis, restis ĉe ni la sola ĉevalo Serko. Ni tiam ne povis eĉ semi per propraj fortoj, najbaroj kuniĝis kaj eksemis po duonhektaro.

Malriĉeco
Jen oni diras, ke oni malbone fartas. Sed mi donu al vi nur unu ekzemplon, kiel ni vivis en tiu tempo. En 1938 mi finis la 7-an lernojaron kaj mi ne havis ĉemizon. Oni kudris por mi ion el kolorriĉa steno – ĝi nomiĝis “kolka”. Kaj mi estis ĝoja, ke povis ŝirmi nudecon! Jen alia okazo. Iris mi kun junulino tra la vilaĝo, nenien deflankiĝis, rekte laŭ strato. Subite ŝi diris: “Mi ne plu havas galoŝon en la piedo!” Jam ekmalheliĝis. Ni serĉadis-palpadis kaj poste mi diris ĉagrene: “Je diablo tiun galoŝon!” Ŝi respondis: “Ne! Ni ja havas unu paron por la tuta familio – patrino mortigos min!”
Ni ja ĉiuj surhavis tolvestojn. Kion diri, se al virinoj eĉ pantalonetoj mankis! Kiam ni havis po 16 jarojn, oni sendis nin al plukado, ni elŝiradis sonkon. Antaŭ dormiĝo ni kuŝiĝis en vicoj – kapon al kapo. Do junulinoj ŝnuris robojn apud piedoj – por knaboj ne ekvidu ion kaj ne primoku ilin poste. Do kiam ni dum la milito transiris la limon de Rumanio, do ni ekvidis tute alian vivon. Nu, rumanoj ankoraŭ vivis malriĉe, sed hungaroj, Hungario – tie virinoj solan ĉinan krepon surhavis.
Ni ja en vilaĝoj ĉiam malsatis. Oni laboris kontraŭ “labortagaĵo”. Kio ĝi estas? “Labortagaĵo” estas vertikala streko en laborlibreto, ĝi signifis, ke homo laboris dum unu tago – kaj tio estis sola nia “salajro”. Kaj krome ekzistis minimumo, kiun oni devis plenumi – alie eĉ tiun strekon oni ne ricevos. Mi estis junpioniro, do oni provizis nin per bluaj subĉemizoj kaj pantalonetoj – similaj al ŝortoj. Do mi eĉ jnulinojn eskortis en tiuj pantalonetoj. Jen kiel ni vivis! Strange estus plendi pri nuna vivo…

Malkulakigo
Memoras mi malkulakigon [“kulako” – tiel en rusaj vilaĝoj oni nomis riĉan vilaĝanon, kiu havis dungitojn; en 1929-1931 laŭ ordono de komunista reĝimo estis malkulakigitaj centoj da miloj da homoj – oni senigis ilin je havaĵaro, senhejmigis kaj kutime ekzilis al foraj lokoj. Iliaj havaĵoj kaj terenoj estis transdonitaj al kolĥozoj. – S. Belov]. Tiam oni malkulakigis Jegor Parigin, li estis frato de mia avo, unu el kvar fratoj. Tiu Jegor havis kvin filinojn, la domon kvinmuran, li mem estis forĝisto. Iufoje fratoj evidente kuniĝis kaj komune aĉetis ĉevalan memdeĵetilon [verŝajne temas pri fojnomemdeĵetilo. – S. Belov] – du ĉevaloj ĝin tiris, fojfoje oni eĉ plian aljungadis, mi mem veturis sur ĝi rajde. Kia li estis kulako? Kiun “ligon kun fremda skoltado” li havis? Li eĉ paperon subskibi ne sciis! Eĉ pli – al liaj filinoj oni “alkudris” la titolon – “malamikoj de la popolo”.
Malkulakigo… Ni ja tute kulakojn ne havis, kiaj kulakoj, dio mia! Nu havas iu du bovinojn – ĉu li estas “malamiko”? Dungitojn neniu havis. Tiutempe ja ĉio estis pli facila, oni helpis al petinto. Jen estis en nia vilaĝo viro sen kruro. Li perdis ĝin dum la Enlanda milito. Pro tio, ke batalis li por la caro, oni ne donis al li pension. Ĉu kulpis li, ke oni rekrutis lin kaj baldaŭ okazis la revolucio? Do li havis bovinon kaj ĉiuj helpadis al li. Nu eble verŝos li iufoje 100 gramojn da hejmfarita brando – jen la tuta danko.

La milito
Mi memoras kiel komenciĝis la milito. En 1941 mi tiam havis 17 jarojn, laboris en traktorstacio kiel traktoristo. Ni tie laboris kontraŭ sama “labortagaĵo”, sed ĝi estis repagata – per 3 kg da pano kaj 2,5 rubloj. Kontraŭ unu deĵoro mi povis gajni kvar labortagaĵojn, tio estas 12 kg da pano kaj 10 rublojn aldone. Nu, ni estis feliĉegaj.
Tiutage ni jam finplugis niajn novalojn kaj estis translokigitaj al la vilaĝo Bokovo por urĝa laboro. Antaŭe mi kaj mia laborkunulo finis la noktan deĵoron, ĉirkaŭ la 7-a aŭ 8-a horo haltigis traktorojn por deĵorŝanĝo kaj kuŝiĝis sur herbaron. Estis junio, nia laborejo troviĝis ĉe la arbaro: roso, steletoj glimas, aero tenera, birdetoj kantas. Kaj jen alveturas niaj ŝanĝdeĵorantoj: “Milito! Germanoj iras!” Mia kunulo estis jam pliaĝulo, li tuj diris: “Nu, jen ĉio, Nikolaĉjo, finiĝis nia laboro. Milito estas sango kaj suferado, torturo por la popolo”. Li estis prava – post rekrutiĝo li ne revenis.


Sekvan tagon komenciĝis mobilizado. Tuj oni ekrekrutis miajn jarojn, sed min oni ne prenis. Nur en aŭgusto, kiam mi iĝis 18-jara, oni elvokis min al la distrikta militkomisarejo kaj proponis direkti min al la Irkutska tekniklernejo. Evidente, ĉar mi estis traktoristo kaj finis sep lernojarojn do, oni volis eduki min kiel aviadteknikisto. El la tuta distrikto oni elektis naŭ homojn – ĉiuj traktoristoj, seplernojaruloj. Mi jam sidiĝis en aŭton, kiam aliris min direktoro de la traktorstacio kun militkomisaro kaj militkomisaro diris al mi: nun tiel okazas, ke Uŝakov, la direktoro de la traktorstacio, petas min por restigi vin – ja mankas homoj por semi sekalon. Mi, diris li, havas rezervan rekruton, do mi lasas tion por via konsidero. Jam la patrino alveturis por min adiaŭi, junulinoj ankaŭ aŭdis pri tio kaj alkuris. Mi ja, stultulo, tiam diris: “Nu bone, mi restos kaj semos la sekalon”. Tiel mi trafis infanterion. Tiuj knaboj, kiuj tiam forveturis, ĉiuj iĝis aviadteknikistoj, ĉiuj restis vivaj. Tie ja kio okazas – aviadisto flugas, servistoj ja sidas en aerodromo – tute alia afero.
En la avana frontlinio, en infanterio ja oni mallonge vivis. Kiam oni diras “mi trapasis la tutan militon kaj estis en infanterio” mi apenaŭ kredas tion. Mi estus ĝoja interparoli kun tia homo, ekscii pri kie li estis. Artilerio estas alia afero, almenaŭ iom en ariergardo, sed infanterio-patrinjo, kiu en tranĉeoj, vizaĝon kontraŭ vizaĝo kun malamiko – ĉi tie malfacilis resti viva. Verŝajne eĉ nun estas frontuloj-infanterianoj, nur ĉiuj vunditaj kaj apenaŭ ili la tutan militon servis. Eble en la fino…

Fronta manĝoporcio
Do oni rekrutigis min en decembro 1941 kaj direktis al la urbo Iŝimo, kie tiam formiĝis la 229-a pafista divizio. Nia lernobataliono situis apud la fervoja stacidomo, tiel ke kazerno estis tuj malantaŭ la klubo uonire al Iljĉ [temas pri Vladimir Iljiĉ Lenin. – S. Belov] – tie nun vendejo estas. Mi, kiam vizitas Iŝimon, ĉiam eniras tien. Aĉetu mi boteleton, alrigardu laŭvoje, rememoru.Tie ja estis malsatado. Ni prenis kun si herboflanojn, sed starŝino [milittitolo en la soveta kaj rusia armeo – oni donas ĝin al plej bona ĉefserĝento. – S. Belov] diris: “Ne estu vi tie ĉi musojn bredantaj! Elŝutu viajn sakojn!”
Mi havis en Iŝimo konatinon kombajnistinon – junulino el nia vilaĝo lernis tie. Ni dum tagmanĝo kuras al ŝi kaj ĵetas en nian supaĉon herboflanojn. La supaĉon oni disdonis al ni en pelvoj – unu pelvo por la sekcio (8-9 homoj). Terpomoj estis malofte, fojfoje okazis haringoj. Iuj knaboj dum pelvon portas, haringon tiun eltiras kaj ek en la buŝon. Havis mi amikon Fedĉjon, magra tia, do ni sendis lin por almozpeti. Mi ja estis fortika, sed al li bonkoraj virinoj donadis panon – ili ja ricevis ĝin laŭ manĝokartoj.
Lernado okazis en la vilaĝo Streĥnino apud Iŝimo – tie ĝis la fervojstacio estis libera kampo. Tie oni peladis nin laŭ la neĝo po 16 horojn tage. Instruis nin profesiaj oficiroj – malsimilaj al ni, ili po tri jaroj lernis. Batalionestro estis vundita frontulo, li sciis la militon ne laŭdire. Foje dum apelo li ekrigardis nin, ke ni ĉiuj estas tiaj palaj, kaj diris: “Jen la narkomo [“popola komisaro” – ministro en la soveta registaro inter 1923 kaj 1946. – S. Belov] ŝajnas doni al vi ne malbonan manĝoporcion, sed kiam ĝi ĝisiras vin…” kaj ekprenis neĝon. “Jen, prenu la neĝon kaj transdonu laŭ la vico – ĝi degelas. Same degelas via manĝoporcio”. El ĉiuj distriktoj de Omska provinco tie estis junularo. Aldone oni ĵetis inter ni prizonulojn – po unu-du en sekcio. Sed mi ne pledas kontraŭ ili, ili bone rilatis al ni.
En majo 1942 ni ekveturis al fronto. Alveturis la urbon Permo (ĝi tiam nomiĝis Molotov), tie banis sin en banejo kaj ekveturis al la urbo Kotlaso. Ni ja pensis, ke oni sendas nin al la nordo. Sed poste ni subite turnis sin al la sudo – al Stalingrado. Tie ni staris ĉe Volgo, lernis. Mi memoras, kiel ni kolektadis kampan cepon en supaĉon. Tie, en la fronto oni nutris nin pli bone ol en ariergardo, sed ankaŭ ne ĉiam ĝisveturigis manĝaĵon ĝis ni.
Foje oni disbombardis la veturkuirejon je 30-40 metroj for de ni. Kaj ni vidas: sur unu feroplato kuŝas la kaĉo. Ni ja estis malsataj – kiel akiri ĝin? Ni ekpafis kontraŭ germanoj kaj dume unu el ni ĝisrampis ĝin kaj altrenis al ni tiun platon.
Poste ni ĝisiris Moldavion, tie almenaŭ maizo abundis, ni kuiris kaĉon el ĝi. Post kiam ni transiris la landlimon jam komenciĝis bona manĝado.

Timo
La militon mi scias ne laŭdire. Dum ĝi trapaŝis mi ekde la batalo ĉe Stalingrado tra Ukrainio, Moldavio, Rumanio, Bulgario, Jugoslavio, Hungario kaj en Aŭstrio finis. Certe havis mi ja vundojn – ne simple iris kaj iris. Trifoje mi estis vundita. Nun mi havas jam la 84-an jaron. Neniam mi pensis, ke tiom vivos. Kaj nun aliras mi konkludon, ke iu regas nin: ne pro bono, sed pro travivaĵoj donas al ni vivi plu. Mi ja en tiaj okazaĵoj estis, ke dio mia!
La unuan batalon mi eniris la 8-an de julio 1942 apud Stalingrado, ankoraŭ kiel kadeto de la lernobataliono. Kiel diras la fama kanto “plej malfacilas la batal, unua” [la rememoranto eraras – en la fama milittempa kanto oni diras pri “lasta batalo”. – S. Belov]. Plej malfacile estis verŝajne psikologie. Imagu mem: ĉirkaŭe ĉio estas fumigita, ĉio bruegas, ĉiuj iras, pafas, aviadiloj bombardas. Ĉi estas tia koŝmaro, ke tie ja oni pensas ne pri kiel pafi, sed pri kiel ne freneziĝi. Iuj eĉ kriis “Patrinjo!” Jen iufoje oni diras, ke ili ne timis. Mi ne scias. Mi mem timis kaj soldatoj miaj timis. Sed ja ne tio konsistigas la aferon, sed tio kiel ĉiu supervenkis sian timon. Plej grave estis trovi fortojn por ĝin supervenki.
Oni prenas fusilon antaŭendirekte, interpremas ĝiskrake dentojn kaj ek – en atakon. Kiu scias, kio okazos plue? Tankoj nin premis, tero post eksplodoj de bomboj kaj obusoj nin superŝutis. Mi vidis plej teruran – kiel kamaradoj mortadis en kruela suferado. Jen mi havis unu amikon. Ni kune iris laŭ tranĉeo, kiam oni frapis lin en la kapon – kaj cerbon for. Mi: “Miŝĉjo!” – sed li jam finstertoris. Sed tio estis facila morto. Ja estas tia, ke… Mi nur pri unu rakontu. Kuglo traglitis soldaton en pinto de la kapo, nur okulblankoj restis. Li staras sur manoj kaj genuoj, remas per manoj-kruroj, senkonscia. Ĉu finbati? Domaĝe. Sed ja estis kazoj, kiam oni krias: “Finbatu min, knaboj, finbatu!” Oj! Tio ja estas terura afero, ne donu dio tion sperti!
Foje ni sidis en la dua eskalono, vidas – soldato kuras de la avana frontlinio, rekte al ni. Anhelas li, diras: “Oni ja mortigos min! Mi ja havas edzinon!” Sed ni ja ĉiuj estis junulaĉoj, unu diras al li: “Aĥ vi kanajlo, vi ja havas edzinon, dum ni ankoraŭ eĉ ne spertis tion!” Nu poste li rekonsciiĝis, revenis. Aldone SMERŜ ja ĉiujn observadis [SMERŜ – tiel nomiĝis milita kontraŭskolta servo en la Ruĝa armeo. Ĝia nomo estis mallongigo de la rusaj vortoj “СМЕРть Шпионам” – “Morton al spionoj” kaj sonis tre simile al “Morto”. – S. Belov]. Jen baldaŭ komenciĝos batalo. Kaj smerŝano iradas, aŭskultadas – pri kio interparolas soldatoj? “Morto” ni nomis ilin. Sed oni ne povas ĉion malkonfirmi: estis ja komunistoj en batalado, pri tio ne eblas disputi. Mi kvankam ne estas komunisto, sed scias, ke multe da ili pereis.
Iufoje okazis, ke oni pafis kontraŭ siaj, bombardis eĉ. Oni donis iujn koordinatojn, sed poste, dum la informo iris, trupoj translokiĝis – fronta cirkonstancaro ja ĉiun minuton ŝanĝiĝis.
Alian fojon enrampis mi tranĉeon, ŝovis la manon flanken, sentas – tie kadavro kuŝas malvarma. Jam mallumiĝis. Nu, pensas mi, dio kun ĝi. Ekflamigis mi alumeton, rigardas – tie tri germanoj senvestaj kuŝas. Malvarmis, frosto estis ĝis 20 gradoj, do niaj evidente senvestigis ilin. Kiam ekheliĝis, mi komencis elrampi el la tranĉeo, apogis min sur tranĉea parapeto kaj eksentis ion malsekan sub la mano. Sentas mi – ripoj. Mi la alian manon apogis – sama situacio. Evidentiĝis, ke tie homon oni disŝiris en du partojn. Kaj kiom da similaĵoj okazis! Kiom oni veturis laŭ mortintoj?! Tiakaze ĉe kadavro kapo platiĝas kaj nazo – ŝajnas ke tia malgranda, sed kiam ĝi estas dispremita, do iĝas tiom granda, ke eĉ terurige.
Tio el de flanko estas bone observi, kiel oni diras, “ni ĉiuj estas ja strategoj, batalon observante el de flanko” [en la originalo iom alie: “imagas ĉiu sin stratego…” – temas pri la strofo en la fama poemo “Kavaliro en tigra felo” de la kartvela klasikulo Ŝota Rustaveli. – S. Belov]. Jen ni pri Stalin nun diras… Eble li ja eraris pri kolektivigo, sed pri la milito… Oni necesas esti en tiu loko, en tiu rolo, en tiu felo kaj nur tiam ĵuĝi, kiujn decidojn oni faru. Sed Stalin ja ne elveturis el Moskvo. La registaro jam estis en Kujbiŝev kaj lin atendis aviadilo, sed li restis. Kaj grandan rolon ludis la parado sur la Ruĝa placo en 1941. Ni montris al la mondo, ke Rusio, Sovetunio ankoraŭ vivas. Plej grave estas, ke ni ja venkis!

Pereo de la 229-a divizio
En Stalingrado mem mi ne estis, ni batalis en la sinuo de la rivero Dono – en la vilaĝo Surovikino. Varmego estis neeltenebla, ni preskaŭ mortadis pro tio, en stepo ja ne estas lokoj por sin ŝirmi. Germanoj staris nemalproksime: videbliĝis jam tankoj, kanonoj. Kaj plotonestro ordonis al ni, kadetoj: “Iru por akvo!” Ni prenis po tri rondaj ŝtalaj gameloj, ili estis tre pezaj (aluminiaj aperis poste) kaj – ek en ravenon.
Ni trovis la akvon, sed ĝi estis ruĝa-ruĝa, ŝlimoplena. Nu, kion fari, alia mankas. Ni plenigis la gamelojn, certe malsoifiĝis mem. Oni elgrimpis el la raveno, rigardas: niaj ja retiriĝas! Nu, ni impetis renkonten al ili, renkontiĝis. Iun riveron oni transnaĝis. Ja kion fari! Tie tankoj iras kontraŭ kiuj ni havas nur fusiletojn. Oni kolektiĝis sur la alia bordo, aliris nin veturkuirejo, oni manĝigis nin. Tiam mi ankoraŭ estis mitraletisto.
Kaj jen – ni perdis unu knabon. Nia divizio, la 229-a, formiĝis en Iŝimo, do la tuta anaro estis el Iŝimo, sed li estis el la urbo Jalutorovsko [pli detale pri tiu divizio montru jene]. Oni interkonsilis kaj decidis: iru por serĉi. Kontinua defendolinio mankis, neniu sciis, kie troviĝas germanoj – tie ja stepo etendiĝas. Nu, ni ekiris al tiu loko, kvarope ni estis. Oni longe serĉadis dum nokto – nenie li troveblis. Ni kuŝigis sin por dormeti iom – trio dormas, unu gardas. Ekheliĝis, ni decidis ekrigardi aliloke. Unu diras: “Jen arbustoj ekmoviĝetis”. Ni ĝiskuris tien transkure, rigardas – ĉio veras. Sidas junulino kaj nian malsanulon, Viktoro li nomiĝis, manĝigas je kaĉo el kasko. Li estis vundita. Kaj apude tri kadavroj kuŝas – germanoj. Ŝi havis mitraleton. Ni demandas: “Ĉu via laboro?” – “Mia. Kion ili, fricoj jen…” [“fricoj” estas komuna moknomo, kiun oni uzis en Sovetunio por ĉiuj germanoj. – S. Belov]. Nu, ni diras, redonu lin al ni, tio estas nia soldato. “Ne, - diras ŝi, - lin mi al vi ne redonu. Ni forveturigos lin, nun aŭto aliros”. Ŝi estis el alia divizio. Do mi pensas, ke se Viktoro postvivis, li verŝajne edziĝis al tiu junulino.
Havis ni la rotestron Rutkovskij, la ĉefleŭtenanto, antaŭ la milito laboris en la Novosibirska vagonkonstrua uzino. Do li ofte diradis: “Rutkovskij Sergej Inokentjeviĉ de germano ne forkuros!” Sed ja kuris! Kaj mi ne kondamnas lin. Kion li povus fari – kuŝiĝi sub tankojn? Se morti, do pli bone estus almenaŭ iun fortiri kun si, ol senpage fordoni sian vivon…”
Kun mi servis Ivan Ribakov el la sama vilaĝo Bokova, do ni kun li kune eliradis el blokado. Oni kuris tiel, ke iufoje aliris por preni biskotojn kaj oni demandas vin – el kiu divizio vi estas. En divizio ja estas dek miloj da homoj! Eĉ pli – oni demandis, el kiu armeo vi estas. Homperdoj estis teruraj.
Kiam ni transbordigis Donon, multon ni estis devigitaj forĵeti. Mi ja forĵetis botelojn kun la likvaĵo KS [temas pri brulboteloj ankaŭ konataj kiel “Molotov-koktelo”. – S. Belov], unu el niaj – li nomiĝis Golev – restigis la porteblan mitralon. Kaj jen ĝuste tiam estis eldonita la ukazo de Stalin – “eĉ ne unu paŝon malantaŭen” [temas pri la ordono de la popolkomisaro pri defendo N 227, aperinta la 28-an de julio 1942. – S. Belov]. Kaj jen oni jam envicigis nin por ke mortpafu tiun Golev antaŭ la vico. Oni igis lin fosi tombon por si. Li estis junuleto magra, havis ĉirkaŭ 18 jarojn, mi ne scias, kiel li entute tiun mitralon trenadis, des pli laŭ akvo… Oni diras al li: “Fosu!”, li neas, staras nur. Kaj jen la batalionestro laŭtlegas: “konsiderante lian junecon, nuligu la mortpafon” – ŝajnas, ke ke oni sendis lin al punbataliono. Se diri mallonge, tio estis ŝajnigaĉo – por edifi nin. Sed ni certe ĝojis, ke oni ne mortpafis lin.

La unua vundiĝo
Poste mi iĝis la komandestro de pafista plotono. Foje alvenis min kuriero el stabejo. Li aliras kaj diras: “Nun ni ekveturos, vespermanĝos, mi interkonsentis kun mastrino”. Manĝigis nin la dona kozakino, du gefilojn ŝi havis, ni pagis iom al ŝi”. Ŝi diras: “Montru al mi vian manon”. Tiel prenis la mian manon kaj diras: “Vi malsaniĝos, sed la militon postvivos! Por ke mi eksciu – ĉu veron mi diris al vi aŭ ne – alveturu post la milito”. Mi diras: “Kompreneble mi alveturos, nur estu mi viva!”
Ne sukcesis ni finmanĝi, kiam eniris la kuriero: oni elvokas en la stabejon. Ni alveturis, oni diras al ni: “Interkontrolu horloĝojn, ni ekiras – 9 km laŭ la fronto”. Kaj jen ni nokte ĝisiris, matene komencis ofensivon. Neĝtavolo estis dika je ĉirkaŭ 10 centimetroj – maiza kampo, tero trafrostiĝis, do ĉirkaŭfosiĝi per nia kurtatenila fosileto ne eblas. Nu jen ni unuan fojon leviĝis por atako, la alian, la trian. Oni sciigas: “Rotestro estas vundita”. Mi estis la estro de la unua plotono, do oni nomumas min la rotestro.
Tio estis je ĉirkaŭ la 11-a horo, ni estis ankoraŭ 72 homoj. Mi telefonis al batalionestro. Nu, kombato [mallongigo de “komandestro de bataliono”, ĝis nun vaste uzata en Rusio. – S. Belov] diras: “Prenu trupon, raketon kaj ataku”. Sed kiel? Germanoj sur altaĵo sidas, la tuta areo estas de ili trapafata, de neniu flanko oni eblas damaĝi ilin. Sed ne, necesas ataki. Poste ankaŭ mi estis vundita – je ĉirkaŭ la 15-a horo. Mi ankoraŭ ektenis en la memoro, ke el la roto restis 17 homoj. Kaj tio estis ankoraŭ la 17-a horo, se ili denove iros al atako – neniu restos. Jen kiel pereadis homoj! Krome okazis fojfoje senpripensitaj ofensivoj – jen al festo, jen al venko.
Mi memoras, kiel trenis min trenis la kuriero. Fortoj jam mankis al mi, frostis, la buŝo pleniĝis je sango – dumduma kuglo trafis min trae. Li ĝistrenis min, poste mi ne scias, ĉu oni murdis lin – li ja devis reveni al la frontlinio. Kaj jen grava detalo: antaŭ tio oni alveturigis por ni aŭton kun felbotoj por soldatoj, forfaligis ilin nokte sur neĝon. Oficiroj ja ricevis ordinarajn blankajn peltpaltojn.
Tio savis min: epoletoj sur uniformaj paltoj mankis, aldone palto mem estis ia nerusa. Iu disvolvis ĝin kaj diras: “Tio ja estas oficiro, necesas iel savi lin, li mortas. Varmigu akvon el neĝo kaj trinkigu lin. Kaj detrenu lin en ŝirmejon”. Tion mi ankoraŭ memoras. Sed kiel oni trenis min – mi ne memoras. Poste mi denove memoras, kiel junulino diras: “Vi paciencu iom, kara, mi nun ektrovu ĉaron aŭ aliros aŭto” – verŝajne ŝi estis flegistino. Poste mi ekmemoras min jam en hospitalo. Estis decembro 1943.

Amikeco
Post Stalingrado servis mi en la 109-a divizio, poste en la 5-a Kramatora motorpafista brigado. Post la hospitalo mi lernis en la kursoj por subleŭtenantoj, oni donis al mi oficiran rangon kaj mi iĝis jam plotonestro. Lernadon okazigis la leŭtenanto Ivanĉenko. Nu, kion li rakontus al ni – ĉiuj jam estis oficiroj, vunditoj, morgaŭ iros al fronto. “Ĉu vi deziras, - diras li, - ke mi rakontu al vi, kiel kampara knabo konatiĝis kun urba junulino?” Do tiel dum ĉiuj 12 horoj li rakontadis, kiel iris ĉe ili tiu afero. Oni starigis nur gardiston por ke alta esraro ne surprizu nin kaj ek! Rakontadis li literature, glate. Nur iu ekmoviĝis aŭ ekdeziris fumi – li tuj haltas: “Nu, se vi ne deziras aŭskulti…” – “Ne, jen daŭrigu!” Post resaniĝo mi denove revenis al la 109-a divizio.


Frontlinio konstante moviĝis, vojoj estis plenŝtopitaj, do mi estis devigita veturi sur vagontegmento. Kun mi veturis du oficiroj, unu el ili estis kartvelo. Ni tiam primoketis lin, diris ke jen malbone vi, kartveloj, batalas, diference de ni, siberianoj. Li diris responde: “Ekrigardu, kian filon ni donis al vi!” – temis pri Stalin. Kaj jen foje li diras: “Morgaŭ ni veturos en vagono, ĉe tablo, estos kartludantaj kaj eble eĉ havos drinkaĵon”. Ni kompreneble priridis lin. Sed morgaŭ oni rigardas – jen ĉio vere tiel statas. Evidentiĝis, ke fervojon rekonstruis kartvela brigado, do li interkonsentis kun ili. Nur kiam ilia deĵoro finiĝis, ni estis devigitaj denove surgrimpi vagonon. Ja tia amikeco estis inter ili, la kartveloj.
Alian fojon mi iris kun iu regimentestro, renkonte al ni iras soldato ĉifita-taŭzita. Subite tiu regimentestro komencis ĉirkaŭbrakumiĝi kun li, interbabilis iom en sia lingvo. Mi poste demandas: “Kamarado regimentestro, permesu al mi alparoli! Ĉu vi renkontis parencon?” – “Ne, – li diras. – Simple mi estas kartvelo kaj li estas kartvelo” (aŭ osetoj ili estis – mi ne memoras ĝuste). Rusoj tion ne havis, estraro tenis sin iel aparte.
Kion donis la milito, tio estas amikeco. Tia amikeco verŝajne ne estis kaj estos. Mi havis en mia plotono kartvelojn, armenojn, judojn – kiujn ajn. La celo estis komuna – la venko.

Virinoj
Kiam mi estis en Tjumeno dum la festado de la 60-jariĝo de la Venko, do ekrigardis mi en la muzea ekspozicio fotikaĵon, kiujn oni tie konstruis. Ĉio estis farita laŭregule: kia terkabano devas esti, kiom da surmetaĵtavoloj sur ĝi, kia tranĉeo [tiun ekspozicion faris nia grupo de kunlaborantoj de la Tjumena regionhistoria muzeo ĉe konsultado de la regimentestro N.I. Bej, partoprenanto de la soveta milito en Afganio. – S. Belov]. Sed en la milito – kia tie regulo, se ĉio okazas senatende: jen tankoj ekiris, jen aviadiloj bombardas. Nia juneco cindriĝis en tranĉeoj! Sed tamen oni venkis, bravuloj, la heroeca popolo! Mi, certe, donas respekton al generaloj, marŝaloj, nu kaj al Stalin. Sed la militon ja gajnis soldato kaj virino.
Jen ekzemple estis kazo apud Stalingrado. Oni disbombis la pramon sur Volgo, virino saltis kun infano, naĝas, sed ŝiaj fortoj jam finiĝas. Ekvidis tion junulino-flegistino, kiu eltiradis vunditojn, elanas en akvon kaj ek al ŝi. Ŝi helpis, ĝisnaĝis ili la bordon. Tiu flegistino havis 20 jarojn, sed ŝi jam estis dufoje vundita. Mi memoras, kiel el brulantaj tankoj oni eltiradis homojn, multo da ĉio okazis.
Povraj tiuj virinoj estis – en la fronto kaj ariergardo! Sur ili ja ĉio kuŝis. En traktorstacio ankaŭ knabinoj laboris. Kiaj antaŭe estis maŝinoj? Rada traktoro ĤTZ [mallongigo de “Ĥarkova Traktora Zavodo (Uzino)”. – S. Belov] kaj STZ [same de “Stalingrada Traktora Zavodo (Uzino)”. – S. Belov] kaj kombajno “Komunaro”. Tio estas sidplato fera, malferma al ĉiuj ventoj. En kombajno, en benketo staras ino. Kaj post la milito? Jen estis inter ni Kuzma Korotajev, li sen ambaŭ kruroj revenis. Do lian edzinon, kiu 50 jarojn kun li travivis, oni estus necesinta premii!
Eĉ nun, al mi oni donas du pensiojn – mi ne ofendiĝas; ni ja ne alkutimiĝis al bona vivo, riĉeco, lukso. Sed al ili, virinoj, nenion – iun centon da rubloj eĉ ne al ĉiuj oni donas. Jen pri ili mi ofendiĝas. Mi, se estus mia volo, tiel dirus al Putin [tiam Vladimir Putin estis prezidanto de Rusio. – S. Belov]: “Vladimir Vladimiroviĉ, iel ajn eltrovu monon kaj helpu al laborintoj-ariergarduloj, al tiuj virinoj, maljunulinoj. Plibeligu iliajn lastajn tagojn sur la tero – almenaŭ iom estos malpli peze al ili!” Sed tiel mi pensas, ili pensas alie. Oni ne eltrovos la monon.

Regula milito
Post Stalingrado ĉio ŝanĝiĝis. La Jasa-Kiŝinjova operaco [militoperaco de sovetaj trupoj, okazinta ekde la 20-a ĝis la 29-a aŭgusto 1944. Rezulte estis liberigita Moldavio kaj Rumanio ĉesis militi. – S. Belov] jam iris tute alie. Ni ofensivis ekde Grigoriopolo, apud Tiraspolo. La ofensivo estis pretigata kiel laŭ militregulo. Aviadiloj prilaboris, artilerio “muzikludis” al frontlinio (kanonoj staris apenaŭ je kvin metroj unu de la alia), poste ekiris tankoj. Ni germanojn preskaŭ ne vidis, oni elbatis ilin antaŭ nia alveno. Jen tio estis la regula milito, tiam iĝis mapli peze.
Regimenton konsistigis: mitraletista roto, roto de kontraŭtankaj fusiloj, telekomunika roto kaj medicinista roto. Mi estis en la 312-a regimento. Ni lernis kaj batalis unuan tempon kun fusiletoj, aprobitaj en la 1898-a jaro, la kalibro 7,62. Kion oni povas fari kun ili kontraŭ mitraleto?! Ni atakas kun tiuj fusiletoj monteton, germanoj eligas pafseriojn… Jam poste aperis mitraletoj. Kaj poste “Katjuŝa” aperis, ĝi multe helpis al ni.


Tiun nomon eĉ germanoj ellernis. Mi memoras, foje ni bivakis en Rumanio ĉe rivero, germanoj estis proksime kaj laŭ rivero sono bone disvastiĝas. Germano krias: “Rus, aŭskultu, ni vian “Katjuŝon” ekludos”, – do temas pri gramofondisko. Sed tio estis jam en 1944, kiam la milito aliiĝis. Post Stalingrado malplipeziĝis por ni. Kiam ni iris tra Rumanio, do eĉ insultis: “Kie ili estas, tiuj germanoj?! Apenaŭ iom halti” – ĉar ili konstante retiriĝadis kaj ni postkuris, ne havis tempon por ripozi. Ni iris kun kontraŭtankaj fusiloj, do almenaŭ havis ĉarojn. Sed soldatoj – ili post 80 km jam piedĉifonojn foruzis. Ni kun ili de tempo al tempo interŝanĝadis – jen ili veturas surĉare, jen ni. Tie mi foje vidis, kiel nia soldato palpserĉis rumanojn, kiuj kuŝigis fusilojn sur la teron. Li serĉis horloĝojn. Mi miris, kiel li ne timas ilin – ili ja multas, li estas sola.
En Budapeŝto oni denove vundis min. Kvar monatojn mi kuŝis el hospitalo en Seget [ĉu temas pri Segesd – vilaĝo en departemento Somogy (subregiono de Nagyatád, Suda Transdanubio? – S. Belov], sukcesis eĉ iom lerni la hungaran. Kirurgo eltranĉis el mi la kuglon kaj enkudris ĝin en la subĉemizon: “La kuglo estas germana, estos memoraĵo por vi – konservu ĝin!” Sed mi estis juna, ĉu mi komprenis ion? Do iel ĝi perdiĝis.

Katjuŝa
Jen ni germanojn elbatos, jen ili reokupos pozicion. Donu tian ekzemplon. Foje la germanoj ofensivis, ni forlasis niajn tranĉeojn. Poste ni ricevis helpotrupojn kaj denove atakis. Oni eniras nian tranĉeojn kaj jen – tie dormas nia soldato (la afero ja nokte okazis). Mi maldormigis lin: “Kiel vi faris tion?” – “Kion?” – “Ĉi tie ja germanoj estis!” – “Kiaj germanoj?” Li tiom laciĝis, ke ekdormis kaj eĉ sciis nenion, neniu alfrontis lin.
Estis kazo pri bombardo. Ekiris ni kun gameloj por akvo kaj jen flugas “messer” [tiel en la soveta armeo oni nomis la germanajn aviadilojn Messerschmitt. – S. Belov] – rekte al ni. Ĝi faris pafserion el mitralo, ni kun fusiloj falis sur la teron, eĉ ne falis – aero subpremis nin. Mi levis la kapon, rigardas – en pilotejo sidas germano. Rufa, pufa, juna – ridas super ni, klinis la kapon. Tri gamelojn niajn trapafis. Ni poste pripafetis lian voston el fusiloj, sed kompreneble senrezulte…
Germanoj havis tian ordon: “rama” (en la rusa – “kadro”; tiel en la soveta armeo oni nomis la germanan aviadilon Focke-Wulf Fw 189 Uhu, duaksan/dutraban aviadilon. – S. Belov] aŭ Focke-Wulf ĉirkaŭflugas, fotas – ni jam scias, ke oni atendu bombardon. Iun fojon mi alveturis regimenton por aranĝi dokumentojn – mi jam estis oficiro. Kaj jen alflugis aviadiloj – 18 ili nombris. Kia jam aranĝo de dokumentoj, nur oni pensas kiel forkuri! Mi kun amiko, kiu same ĵus alveturis, saltis en tranĉeon. Jen germana aviadilo plonĝas – ni al unu muro ĵetas nin, jen ĝi eliras el plonĝo – ni al alia muro impetas por ke kugloj ne trafu nin. Ni eĉ ne havis tempon por ricevi armilojn. Ĉiuj ekkuris, la diviziestro en sia Willys enflugas: “Fratoj, ek post mi!” – ni haltis, kuŝigis nin. Kaj tiam mi unuan fojon ekvidis “Katjuŝon”. Ili tie staris triope, evidente estis baterio. Kiel ĝi “muzikludis”, kiel ekiris obusoj – kiaj ja germanoj, ili tuj foriris! Kaj ni denove ofensivis. Kiam “Katjuŝo” pafas, ĝi forbruligas ĉion en 20 metrojn malantaŭ si. Estis bone, ke mi tiam kuŝiĝis flanke. Se mi starus malantaŭe – mi jam ne estus nun inter vivantoj.

Bona komandestro
Kutime ofensivo komenciĝis matene, kvankam fojfoje okazis nokte. Foje oni eĉ estis devigitaj krii “Hura!” sen elgrimpi el tranĉeoj. Nokte kombato telefonas: “Antaŭen! Ek!” Sed nokte ataki estas ege danĝere. Do ni ŝajnas krii “Hura!” sen forlasi tranĉeon… Kia “Antaŭen!”, se mi jam havas nur naŭ “krajonojn”! Tiel oni nomis soldatojn – ne bajonetoj, sed “krajonoj”. Ĉiuj trupoj ankaŭ havis voksignojn, mia plotono ekzemple havis la voksignon “Zvezda” [eo: “Stelo”. – S. Belov].
Multo ja dependas de bona komandestro. Estis ekzemple tia okazo. Mi tiam jam estris kontraŭtankan plotonon, ni troviĝis ĉe estro de regimento. Kaj jen situacio: ok “tigroj” [temas pri samnomaj germanaj tankoj. – S. Belov] eliris kaj staris en libera kampo, je 200-400 metroj for. Infanterio nia kompreneble kuŝigis sin. Elvokas min la estro de regimento: “Peremibeda, ĉu vi vidas tankojn? Trafu almenaŭ unu “tigron” – mi donos la Heroon” [la Heroo de Sovetunio estis plej alta distingo en Sovetunio. – S. Belov]. Ordonoj ne diskuteblas. Sed kiel fari tion kun niaj kanonetoj la 45-milimetraj? Ĝi nur rimarkas kanoneton, tuj pafas el tanko kaj radoj renversiĝas al ĉielo.
Mi aliris knabojn: jen tia situacio. Kaj mi mem jam pensas: nu jen ĉio, adiaŭ patrujo. Nu, kion fari, mi jam volis ekiri. Denove alkuras kuriero: “Ek al la estro de rigimento”. Mi aliris, li diras: “Mi interparolis kun diviziestro. Aliros la kanono 76-milimetra. Por kio mi pereigos vin? Demetu ordonplenumon!” Kaj vere, oni alveturigis sur aŭto la kanonon longfustan, ĝi je unua pafo trafis unu tankon, aliaj returniĝis kaj foriris. Se ni provintus fari tion memstare el niaj fusiloj, do estus devigitaj trafi rekte en fendon – sed ĉu eblas fari tion? Jen kia estis nia komendestro! Li ja povus pereigi nin kaj kiu lin riproĉus? Milito…

Milito ĉion indulgos
En la vilaĝo Kantemirovka, kiam bivakis tie nia motorpafista brigado, du junulinoj foje alkondukis italon, ili diras, ke li deziras kapitulaci. Tiam ni tre malmultiĝis, ĉirkaŭ 11 homoj restis. Pasis iu tempo, la komandestro diras: “Mortpafu tiun italon”. Kia militkapto en tia situacio! Pasis ankoraŭ iom da tempo: “Mortpafu tiujn junulinojn!” Jen ĉio. Por kio ili, stultulinoj, alkondukis lin? La komandestro ektimis, ke ili spionon alkondukis. Nu, milito estas milito. Ĉu pravas li aŭ ne – tie ne diskuteblas.
Kiam oni liberigas loĝlokon, renkontas onin ĉefe adoleskoj. Tiuj ja ĝuste diros, ĉu estas tie germanoj aŭ ne. Foje, mi memoras, apenaŭ eniris ni, subite antaŭ ni je ĉirkaŭ cent metroj iu junulino transkuris straton. Lokaj knaboj diras: “Ho, ŝi kun germanoj…”. Tio estas ni nian sangon verŝadis dum ŝi… ekstrekis el mitraleto kaj ĉio. Kiu tie kondamnos? Neniu eĉ ekscios. Eĉ ne ordinaran soldaton – komandestron oni povas mortigi… Ĉio okazis. Tio ja estas terura afero – milito.

Elmigrintoj
Havis mi ja okazon renkonti en Eŭropo rusojn. Kiam ni ŝturmis Beogradon, en mia plotono jam restis malmulte da homoj – verŝajne ĉirkaŭ 17, ni kuŝigis nin sur altaĵo. Helpotrupoj mankas, dum germanoj ĉiam batas kaj batas. Kartoĉoj komencas finiĝi, ni jam pafis el signalpistoloj. Oni diras al ni: “Elteniĝu ĝis mallumiĝo, tiam oni sendos al vi helpotrupon”. Terura estis la batalo.
Poste en Beogrado aliras nin la ruso, Nikita nomiĝas, kaj diras: “Mi estos batalanta kun vi, mi deziras reveni al Rusio”. Li elmigris iam. “Mi, – diras, – havas nur fratinon en Voroneĵa provinco, nenion plu. Mi loĝas en Beogrado, havas belegan domon. Sed ĉi tie mi estas kolombo inter korvoj aŭ korvo inter kolomboj, mi deziras iri al Rusio”. Nu, ja homoj mankis, batalionestro diras al mi: “Akceptu lin. Donu al li armilon, do li okupu tranĉeeton. Se io okazos, vi lin “demetos” [“demeti” en la rusa militĵargono signifas “neniigi celon”. – S. Belov]. Oni ja timas, ĉu li estas provokisto?


Nu bone. Germanoj kiam ekiris al atako, do tiu Nikita ekstaris plenstature – kiel oni ne mortigis lin tiam, mi ne scias. Do konvinkiĝis ni, ke li diras la veron. Li diras: “Mi estos kun vi batalanta”. Sed tiam tiu historio atingis komandestron de regimento, kiu ja pli da leĝoj scias, do li ekkriis: “Vi freneziĝas! Tion ja necesas per ambasadorejo fari, tie ĉi tiom da malfacilaĵoj estas”. Do li malpermesis. Tiu Nikita eĉ eklarmis. Ni skribis por li dokumenton, priskribis kiel li batalis – mi ne scias, ĉu helpis tio al li aŭ ne?
En Rumanio foje aliris nin virino: “Bonan tagon, helaj falkoj!” [“hela falko” – respekta alparolo al bravulo, vaste uzata en rusaj fabeloj kaj heroecaj eposoj. – S. Belov]. Ni ja de antaŭlonge la rusan ligvon ne aŭdis. “Ĉu vi estas rusino?» – “Rusino! – ŝi mem estis tia solida virino. – Mi forkuris post la revolucio. Mi nun alkondukos al vi miajn kvar filinojn – do ili almenaŭ ekrigardu vin”. Aliris filinoj, ili jam la rusan lingvon ne konis. “Mi, – diras, – ilin instruadas, sen ĉio vane”.

Hejmo
La militon mi finis subleŭtenanto en la urbo Baden (Aŭstrio), je 60 km de Vieno. Malmobiliziĝis nur komence de 1946 en la urbo Konstanco (Rumanio), ĉe la bordo de la Nigra maro. Siberion mi alveturis en uniforma bluzeto, dum tie ĉi jam frostis. Mi enregistriĝis, ricevis 9 kg da pano. Kio estis hejme? Du fratinoj kaj la patrino malsana. Mi akceptis instrui rekrutotojn, naskiĝintajn en 1925-1926. Trapasis unu monato, alia, dum mi ankoraŭ ne havis normalan laboron. Reen al traktoristoj oni min ne jam allogis – mia ja vidis la mondon, deziris ion pli bonan. Komencis mi labori kiel militinstruisto en lernejo. Poste transiris al la vilaĝo Bokovo, kie mi iam finis sepjaran lernejon, dum ioma tempo laboris tie.


Edziĝis mi ne tuj – longe pensis kaj elektis. Antaŭe junulinojn mi havis multe, sed ĉion ŝanĝis la milito – ĝi ja malfermis al ni okulojn. Kio mi estis antaŭe? Vilaĝano! Mi memoras, kiel ŝipveturis mi laŭ Dunajo en vaporŝipo, do tian mi ekvidis! Ni ja en la vilaĝo Petrova kvankam riveron havis, banis sin en ĝi, sed plejparte okupis sin pri aliaĵoj – arbaroj kaj kampoj, fosado kaj akvumado. Sed tie, en Rumanio, estis ĉie plaĝoj, homoj kuŝas, ripozas. Kion diri – ne nur ni, la ŝtato nia faris paŝon antaŭen post tiu milito.
Poste mi finis la sportan faklernejon en Omsko. Laboris tri jarojn, sed poste ekpensis: sufiĉe jam rompiĝi, iel ajn la vundo memorigis pri si. Kaj tiam aperis la ebleco dungiĝi en bankon. Mi tie alkutimiĝis, finis poste la Moskvan diskont-financan faklernejon, do tiel tralaboris en la banko 33 jarojn, ĝis la pensiiĝo.

Comments